Skip directly to content

Fasen van ontwikkeling

Nieuwe geneesmiddelen die op recept verkrijgbaar zijn, worden ontwikkeld in een reeks zorgvuldig gecontroleerde fasen. Deze fasen helpen om de veiligheid en werkzaamheid van elk nieuwe medicijn te bepalen door gebruik te maken van de hoogste wetenschappelijke normen.

Na uitgebreide preklinische testen van een experimenteel geneesmiddel, worden in alle fasen van geneesmiddelenontwikkeling klinische studies uitgevoerd bij vrijwillige proefpersonen.

Ethiek

Om ervoor te zorgen dat deze studies ethisch worden uitgevoerd, wordt veel aandacht besteed aan de studie-opzet. Hierbij zijn de training van de onderzoeker en de externe Institutional Review Board (IRB) of ethische commissie evaluatie van groot belang. Maar ook de monitoring van de studiesites en nauwkeurige voorlichting aan potentiële proefpersonen over de risico's en potentiële voordelen van deelname door middel van het ‘informed consent proces’. De deelnemer bevestigt zijn of haar bereidheid om deel te nemen aan een studie met een schriftelijk ondertekende document genaamd het ‘informed consent’. Een ‘informed consent’ is geen contract, de deelnemers zijn vrij om zich op elk gewenst moment terug te trekken uit de studie.

Fase I

In ‘Fase I klinische studies’ wordt een experimenteel geneesmiddel, ook wel een ‘Investigational New Drug’, voor het eerst onderzocht bij menselijke proefpersonen. Deze studies richten zich gewoonlijk op de veiligheid en de verdraagbaarheid, in plaats van de effectiviteit van een nieuw geneesmiddel. Tijdens deze fase worden lage doses van een experimenteel geneesmiddel toegediend aan een klein aantal proefpersonen onder streng toezicht van een onderzoeker.

De deelnemers zijn meestal gezonde mensen, maar voor sommige soorten geneesmiddelen kunnen ‘Fase I studies’ worden uitgevoerd bij patiënten die de ziekte hebben waar het betreffende experimentele geneesmiddel voor bestemd is.

De dosering van het nieuwe geneesmiddel wordt geleidelijk verhoogd, zodat de onderzoeker de klinische respons op het geneesmiddel kan meten. Er wordt gekeken of het medicijn voldoende in het lichaam wordt opgenomen, hoe lang het geneesmiddel in de bloedbaan blijft na toediening en welke doseringen veilig en goed getolereerd worden.

Fase II

In ‘fase II klinische studies’ ligt de focus op de effectiviteit van het experimentele geneesmiddel tegen een ziekte of medische aandoening alsmede de veiligheid, de bijwerkingen en mogelijke risico's. Tijdens fase II streven onderzoekers er ook naar om de meest effectieve dosering voor het experimentele geneesmiddel te bepalen. Ook wordt gekeken naar de meest geschikte methode van toediening. Worden het bijvoorbeeld tabletten, capsules met verlengde afgifte, infusen of injecties.

Deze fase omvat meestal tot enkele honderden proefpersonen. De personen die onderzocht worden zijn meestal patiënten die de medische aandoening hebben, waarvoor het experimentele geneesmiddel bestemd is. Ze kunnen worden geworven door artsen in onderzoekscentra, klinieken en ziekenhuizen over de hele wereld.

Fase III

’Fase III klinische proeven’ worden meestal uitgevoerd in een grotere populatie om de resultaten van eerdere studies te bevestigen. Daarnaast is het doel om aanvullende informatie over de effectiviteit en de veiligheid van een experimenteel geneesmiddel te verzamelen.

In deze fase is meestal sprake van enkele honderden tot enkele duizenden proefpersonen afkomstig van meerdere onderzoekscentra met veel verschillende arts-onderzoekers.

Deze studies worden vaak gerandomiseerd en 'dubbelblind’ uitgevoerd. ‘Dubbelblind’ betekent dat tijdens de studie noch de onderzoeker, noch de proefpersoon weet of de proefpersoon het geneesmiddel dat onderzocht wordt ontvangt of een placebo of een vergelijkbaar medicijn. Gerandomiseerd wil zeggen dat de toewijzing van de patiënten aan de verschillende groepen (veelal placebo en actief geneesmiddel) door het lot worden bepaald.

‘Fase III studies’ bieden in het algemeen de primaire basis voor de baten-risicobeoordeling voor het nieuwe geneesmiddel. Het levert ook veel van de belangrijkste informatie over het geneesmiddel dat wordt geanalyseerd voor opname in de registratietekst en bijsluiter van het geneesmiddel.

Registratie

De volgende stap in het op de markt brengen van een nieuw medicijn is de indiening van een aanvraag bij de regelgevende gezondheidsinstantie van een land. Dit gebeurt met het oog op goedkeuring om zo het nieuwe geneesmiddel beschikbaar te krijgen. Deze stap is bekend als registratie.

In de Verenigde Staten wordt een ‘New Drug Application’ (NDA) ingediend bij de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA). In Europa wordt een Markt Authorisatie Aanvraag (MAA) ingediend bij de European Medicines Agency (EMA). Samen met een beschrijving van het productieproces van het geneesmiddel moeten alle kwaliteitsgegevens en alle studieresultaten aan de gezondheidsregelgevende instanties worden aangeboden. Dit gebeurt met het doel om de veiligheid en de effectiviteit van het nieuwe geneesmiddel aan te tonen. Indien goedkeuring wordt verleend, kan het nieuwe geneesmiddel hierna commercieel beschikbaar gesteld worden aan patiënten.

Fase IV

’Fase IV-studies’ worden ook wel 'post-marketing studies’ genoemd. Deze worden uitgevoerd na goedkeuring van een geneesmiddel. Door middel van dergelijke studies kunnen onderzoekers aanvullende informatie verzamelen over lange-termijn risico's, voordelen en een optimaal gebruik. Bij deze studies gaat het vaak om duizenden deelnemende proefpersonen. Fase IV-studies kunnen nog jaren doorgaan.

15.PFE.3.269