Sorry, you need to enable JavaScript to visit this website.
Overslaan en naar de inhoud gaan

Longkanker

Samen met patiënten beslissen over longkankerzorg

6 minuten

Bas Peters is ziekenhuisapotheker bij het St. Antonius in Nieuwegein en doet onderzoek in Santeon-verband naar het samen met patiënten opstellen van behandelschema’s in de longkankerzorg. Hij ziet allerlei redenen om patiënten bij een behandelkeuze te betrekken.

De redenen voor dit zgn. shared decision making zijn legio, stelt Peters. Ze lopen uiteen van ethische redenen, sociale wenselijkheid tot het vergroten van de kans op een betere behandeluitkomst.

Maar ook is er de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg - die goede informatievoorziening aan patiënten verplicht.
 

Voorkeursgevoelige behandelingen vermijden

Shared decision making kan bovendien nuttig zijn, om daarmee voorkeursgevoelige behandelingen - doordat artsen uit routine steeds voor dezelfde behandeling kiezen of ziekenhuizen die blindvaren op de persoonlijke voorkeuren van hun inkopers - te vermijden.

Het kan volgens Peters verder nuttig zijn om samen te beslissen over een behandeling wanneer er wetenschappelijke onduidelijkheid bestaat over de effectiviteit ervan.

Gat tussen onderzoek en ziekenhuis

Een goed voorbeeld daarvan is het zogenaamde ‘efficacy effectiveness gap’. Simpel uitgelegd staat dit gat voor het feit dat mensen die een experimentele behandeling krijgen, soms gemiddeld langer overleven dan mensen die dezelfde behandeling krijgen op het moment dat deze voormalige experimentele behandeling, standaard wordt aangeboden in het ziekenhuis.
 

Templeton Study

Peters wijst op de Templeton Study onder jonge mannen met uitgezaaide prostaatkanker. Mannen die in de onderzoeksfase een bepaald middel kregen, overleefden gemiddeld nog 20 maanden. Terwijl mannen in de ‘gewone’ ziekenhuissetting met dezelfde behandeling gemiddeld nog 12,3 maanden bleven leven.

Eén mogelijke oorzaak hiervoor is volgens Peters dat veel onderzoeken worden gedaan met jonge, sterke mannen. Hierdoor kan het een logisch gevolg zijn dat de overlevingstermijn daalt wanneer dezelfde behandeling wordt gegeven aan een veel bredere patiëntenpopulatie.

View more
bas peters
Er zijn volgens ziekenhuisapotheker Bas Peters uiteenlopende redenen voor shared decisionmaking. Klik op de foto voor meer informatie over de Templeton Study.
  • Vormen van shared decision making

    Beschrijving tonen

    Er zijn diverse vormen van shared decision making. De manier ervan verschilt per arts.

    Je kunt als zorgverlener verschillende zorgpaden globaal bespreken en zo keuzebewustzijn creëren bij patiënten. Je kunt er voor kiezen om de persoonlijke voorkeuren van een patiënt leidend te laten zijn. Maar ook is het mogelijk om alle behandelmogelijkheden tot in detail te bespreken.

    In de praktijk verschilt de informatievoorziening letterlijk per patiënt. Ziekenhuisapotheker Bas Peters haalt een onderzoek aan van Marleen Kunneman van het LUMC en collega-onderzoekers uit 2005 naar besluitvorming over preoperatieve therapie bij mensen met endeldarmkanker.

    Hieruit blijkt onder meer dat 94 procent van de patiënten van hun behandelaar informatie kreeg over de mogelijke nadelen van de behandeling.

    Echter: bij 90 consulten werden maar liefst 30 verschillende mogelijke behandelingen en -uitkomsten besproken. Hiervoor waren volgens Peters geen eenduidige redenen. ’’Er is gewoon geen duidelijke lijn in de informatievoorziening, constateert hij dan ook.’’

    Lees meer over het onderzoek van Marleen Kunneman en collega’s.

  • Patiënten helpen bij hun keuze

    Beschrijving tonen

    Door de topklinische ziekenhuizen die samenwerken binnen Santeonverband wordt gewerkt aan een zogenaamde decision aid tool voor longkankerpatiënten. 

    De Santeon-ziekenhuizen zijn het OLVG, Medisch Spectrum Twente, St Antonius, Catherina Ziekenhuis, Maasstad Ziekenhuis, Martini Ziekenhuis en het Canisius Wilhelmina. 

    Samen met het Integraal Kankercentrum Nederland hebben zij de toekomstvisie dat ze de patiënt zoveel mogelijk bij de arts aan tafel willen hebben, zo vertelt ziekenhuisapotheker Bas Peters. 

  • Kwaliteit van leven

    Beschrijving tonen

    ’’Zorgverleners moeten patiënten altijd helder en begrijpelijk informeren over mogelijke behandelingen en uitkomsten’’, zegt hij. ’’Patiënten moeten vervolgens de mogelijkheid hebben om mee te denken en beslissen over hun eigen behandeling. Kwaliteit van leven moet daarbij een belangrijk aspect zijn.’’ 

    Hij geeft het voorbeeld van een hulpmiddel dat daarbij gaat helpen: een decision making tool voor longkankerpatiënten. De tool geeft patiënten een reëler beeld over mogelijke behandelingen, uitkomsten en risico’s. Hierdoor weten zij beter waar ze aan toe zijn en kan de tool hen helpen om actiever mee te praten en te denken over hun eigen ziekte. 

  • Groot grijs gebied

    Beschrijving tonen

    Peters vertelt dat binnen Santeonverband onderzoek is gedaan naar de behandeling van 2158 mensen met longkanker in het derde en vierde stadium. 

    ’’Bij het ene ziekenhuis werd nog geen veertig procent behandeld en in een ander ziekenhuis zestig procent. Er is dus een groot grijs gebied en het ‘clinical judgement’ verschilt per ziekenhuis.’’ 

    Hoe dit komt is lastig te verklaren. ’’Misschien worden in de ene kliniek veel betere gesprekken gevoerd met patiënten?,’’ oppert de ziekenhuisapotheker. ’’Of wordt er betere informatie gegeven en/of betrekt de longarts zijn patiënten beter bij de beslissing voor wel of niet behandelen.’’ 

levenskwaliteit
  • Informatie die patiënten willen hebben

    Beschrijving tonen

    Hij stelt dat het aantal mensen dat een behandeling krijgt bij longkanker in een laat stadium, gestaag stijgt. Maar wat ook zichtbaar is, is dat het gros van de patiënten dat wél behandeld wordt na twee kuren alsnog stopt. ’’Dat kan met de progressie van de ziekte te maken hebben of bijvoorbeeld met de toxiciteit van medicijnen.’’

    Wat de redenen ook zijn: het is informatie die je als patiënt zou willen hebben. Daar is Peters van overtuigd.  ’’En ook hoe lang je gemiddeld nog leeft met of zonder behandeling.’’ 

    De ‘decision aid tool’ die er komt voor longkanker gaat daarom gegevens bevatten zoals de leeftijd, ziektegeschiedenis, genetica en ECOG PS (voortgang ziekteproces) van patiënten. 

    Zodat een patiënt uiteindelijk zo precies mogelijk te weten kan komen, hoe hij er voorstaat ten opzicht van andere vergelijkbare Santeonpatiënten. En wat hun behandelkeuze, uitkomsten en overlevingsgegevens zijn. 

    De tool is nog in ontwikkeling en wordt uitvoerig getest door patiënten en artsen voor hij in gebruik wordt genomen. Peters stelt dat hij steeds verder zal worden aangepast. ’’De volgende stap is het toevoegen van het aspect levenskwaliteit. Maar er zitten ook nog geen palliatieve behandelgegevens in. Terwijl longkanker pas vaak wordt ontdekt wanneer het niet meer te genezen is. Ook dan wil je patiënten goed informeren.’’ 

decision aid tool