Sorry, you need to enable JavaScript to visit this website.
Overslaan en naar de inhoud gaan

Reumatoïde artritis

Artsen zoeken naar ziekten in schilderijen

5 minuten

Op een van de meest bekende schilderijen van vorige eeuw, de Wereld van Christina van Andrew Wyeth is een vrouw te zien die door een grasveld kruipt. Daarbij gebruikt ze alleen haar bovenlichaam. Zou ze verlamd zijn? Het lijkt er volgens veel kijkers namelijk wel op dat de benen van de vrouw, die verlangend naar een boerderij in de verte kijkt, verlamd zijn.

Zwakte van de beenspieren

Gedacht werd dat de vrouw op het schilderij, Christina Olsen - de buurvrouw van de schilder- polio had, zoals zovelen in die tijd rond 1948 toen het werd gemaakt. 

Maar na het schilderij  grondig te hebben bestudeerd, stelde een kinderneuroloog vast dat Christina leed aan de ziekte van Charcot-Marie-Tooth , een erfelijke ziekte waarbij de zenuwen worden aangetast. Doordat de zenuwen die van het ruggenmerg naar de spieren lopen, verzwakken, ontstaat ook een zwakte van de spieren in de onderbenen, voeten en handen. 

De Wereld van Christina van Andrew Wyeth

Historisch medisch geneeskunde-congres

De diagnose van Christina Olsen werd gepresenteerd tijdens een historisch geneeskunde-congres, waar artsen elk jaar proberen om een medisch mysterie rond een historisch figuur te ontrafelen. Dit doen ze om hun opmerkzaamheid te trainen en daarnaast om meer kennis te kweken én uit te dragen over de historie van ziekten. De deelnemers van het congres bogen zich in het verleden over de onbekende ziekten van Mozart, Jeanne d’Arc, Abraham Lincoln en Alexander de Grote. ’’We leren studenten geneeskunde probleemoplossend te werken aan de hand van deze moeilijke gevallen,’’ zegt Philip Mackowiak, organisator van het congres, arts-epidemioloog van de University of Maryland. 

Zigeunermeisje met reumatische artritis 

Het was voor de leden van het historisch medisch congres voor het eerst dat ze een schilderij medisch ontleedden. Maar de afgelopen jaren zijn door andere artsen talloze andere beroemde werken geanalyseerd. Zoals het schilderij Bathseba met de brief van koning David van Rembrandt (wel en toen toch géén borstkanker) en het Zigeunermeisje met de mandoline van Corot (reumatoïde artritis). 

Christina had zeker geen polio, maar raakte langzaam verlamd 

Andrew Wyeth besloot zijn schilderij te maken toen hij zijn buurvrouw door het gras zag kruipen. Tijdens haar leven (ze stierf in 1968 op 74-jarige leeftijd) is nooit een medische verklaring gevonden voor haar toestand. Maar in een biografie , geschreven door haar nichtjes, wordt Christina Olsens medische toestand zo gedetailleerd beschreven dat artsen polio kunnen uitsluiten. 

Geen plotselinge verlamming

Op haar derde begon ze op de buitenkant van haar voeten te lopen en nahaar twintigste waren haar benen helemaal verlamd. ’’Polio zorgt voor plotseling verlamming,’’ stelt Mackowiak.

’’Christina raakte langzaam verlamd. Daarnaast verbetert de toestand van veel poliopatiënten juist mettertijd maar die van Christina niet.’’Een andere aanwijzing was, dat de verlamming door polio vaak asymmetrisch verloopt. Met andere woorden: een arm of been verzwakt vaak sterker dan het andere. Bij Christina Olsen was de verlamming van haar benen gelijk. Vandaar de diagnose ziekte van Charcot Marie-Tooth, waaraan wereldwijd 2,8 miljoen mensen lijden.

De misvormde handen van het zigeunermeisje 
 

De misvormde handen van het zigeunermeisje 

Schilderde Corot een meisje met reuma of schilderde hij zijn eigen handen? 
Dat is de grote vraag. Op het schilderij Zigeunermeisje met de mandoline van Jean-Baptiste Camille Corot, lijken de handen van het meisje dat het snaarinstrument vasthoudt ietwat misvormd. Volgens artsen wijst de knoestigheid van de handen op een lichte vorm van reumatische artritis. 

Een andere theorie die medisch experts er op nahouden is dat Corot misschien zelf aan jicht leed, ook een aandoening aan de gewrichten. En hij zou de lichamelijke symptomen hiervan terug laten komen in meerdere van zijn schilderijen. 
Het zigeunermeisje lijkt reuma te hebben.

Schilderde Rembrandt borstkanker of niet? 

Schilderde Rembrandt borstkanker of niet? 

Op het schilderij Bathseba met de brief van koning David, staat een vrouw met borstkanker. Zo meenden medisch specialisten lange tijd. Op het schilderij heeft het model een grote blauwe plek onder haar borst. Ook is haar linkeroksel gezwollen. In de jaren ’80 bedachten artsen daarom dat deze vrouw borstkanker had.

Tumoren zijn vaak kleurloos 

Wetenschappers van de Universiteit van Twente hebben echter met hulp van een computersimulatie uitgevogeld dat het onmogelijk is voor een borsttumor om zo’n blauwe blek te veroorzaken. Ze simuleerden hoe miljoenen lichtdeeltjes -genaamd fotonen - op een borsttumor zouden schijnen en bestudeerden wat je dan zou zien. Om zo’n blauwe kleur te veroorzaken, zou een tumor zich slechts een paar millimeter onder huid moeten bevinden. En borsttumoren zitten eigenlijk altijd veel dieper en ook zijn ze vaak kleurloos. De studie toont hoe kunst wetenschap kan beïnvloeden. De lichttechniek die werd gebruikt om het schilderij te analyseren, is loopt qua ontwikkeling vooruit op de moderne hulpmiddelen waarmee borstkanker wordt vastgesteld.

Bronnen

Bronnen